ژ دەستدانا کاری ل ئەلمانیا: دەرمالا بێکاریێ یا ئێکێ بەراورد ب دەرمالا جۆب سەنتەری
ژ دەقێ عەرەبی هاتیە وەرگێڕان. ب عەرەبی بخوینە
ژ دەستدانا کاری دەمەکێ زەحمەتە، لێ سیستەمێ ئەلمانی تۆڕەکا پاراستنێ دابین دکەت ئەگەر تو بزانی چاوا بکاربینی و د دەمێ دروستدا کار بکەی. مەزنترین ئەو خەلەتیێن پارەی ژ خەلکی دبەن پاشکەفتنە د تۆمارکرنێدا، و تێکەلکرنا هەردوو جۆرێن دەرمالێیە.
زوی تۆمار ببە: ماوێ یاسایی
یاسایا ئاسایشا جڤاکی (SGB III) تە دکەتە ناچار خۆ وەکی گەڕیانکەرێ کاری ل ئاژانسا کاری (Agentur für Arbeit) تۆمار بکەی کێمتر نە ژ سێ هەیڤان بەری ب دوماهی هاتنا کارێ خۆ ئەگەر تو رێکەفتا ب دوماهی هاتنێ بزانی. و ئەگەر کێمتر ژ سێ هەیڤان بەری هنگێ تو ب ب دوماهی هاتنا کارێ خۆ هەسیای، دڤێت د ماوێ سێ رۆژان ژ زانینا خۆ تۆمار ببی. پاشکەفتن دبیت ب راگرتنا دەرمالێ بۆ ماوەیەکێ کورت بهێتە سزادان. تۆمارکرنا سەرەتایی دبیت ب ئەلیکترۆنی ل ماڵپەرێ ئاژانسا کاری بهێتە کرن.
دەرمالا بێکاریێ یا ئێکێ (Arbeitslosengeld I)
دەرمالەکا بیمەییە، واتە تە بەشداریا وێ ژ مووچێ خۆ دایە. ب ئاسایی مافێ تە هەیە ئەگەر کێمتر نە ژ 12 هەیڤان د ماوێ 30 هەیڤێن بەری بێکاریێ کارەکێ ژێر بیمێ جڤاکی تە کربیت. نێزیکی 60%ێ مووچێ تە یێ پاقژ یێ بەرێیە، یان نێزیکی 67% ئەگەر زارۆک تە هەبن. ماوێ دانا وێ پشتا خۆ ب ماوێ کارێ بەرێ و ژیێ تە گرێ ددەت. و پشتا خۆ ب سامانێ تە یان داهاتێ هەڤژینێ تە گرێ نادەت.
کەنگی دبیت دەرمال ب دەمکی بهێتە راگرتن؟
ئەگەر تە ب خۆ بێی ئەگەرەکێ گرنگ دەست ژ کارێ خۆ کێشا، یان تە ب خۆ رێککەفتنا ب دوماهی ئینانا گرێبەستێ (Aufhebungsvertrag) ئیمزا کر، دبیت ئاژانسا کاری ماوەیەکێ راگرتنێ (Sperrzeit) دانێت کو دەرمال تێدا ناهێتە دان، ب ئاسایی هەتا 12 حەفتیان. لەورا بەری تێگەهشتنا کارتێکرنا وێ چ رێککەفتنەکا ب دوماهی ئینانێ ئیمزا نەکە، و راوێژێ ژ ئاژانسا کاری یان سەندیکایەکێ یان راوێژکارەکێ یاسایی وەرگرە.
دەرمالا جۆب سەنتەری (Bürgergeld)
ئەگەر مافێ دەرمالا بێکاریێ یا ئێکێ تە نەبوو، یان ماوێ وێ ب دوماهی هات، یان بەسی پێدڤیێن خێزانا تە نەکر، رۆلێ جۆب سەنتەری دهێت ب دەرمالا بنەڕەتی یا نوکە ب ناڤێ Bürgergeld دهێتە ناسین. ئەڤە دەرمالەکا جڤاکییە ب پێدڤیێ ڤە گرێدای: ل سەر بنیاتێ داهات و پاشەکەفتا هەمی خێزانێ دهێتە هژمارتن، و خەرجیا خانیی دگریت. دبیت رووبەرووی چاکسازی و گوهۆڕینا ناڤ و مەرجان ببیت، لەورا هەردەم رەوشا نوکە ل ماڵپەرێ جۆب سەنتەری بپشکنە.
کارتێکرن ل سەر ئاکنجیبوون و رەگەزنامێ
ئەڤ خالە گەلەک گرنگە بۆ ئاکنجیێن نە ئەوروپی. دەرمالا بێکاریێ یا ئێکێ بیمەییە، و ب ئاسایی وەکی پشتبەستن ب هاریکاریا جڤاکی مامەلە دگەل ناهێتە کرن. لێ Bürgergeld دبیت کار بکەتە سەر نووکرنا هندەک جۆرێن ئاکنجیبوونێ، و ل سەر مەرجێ خۆبژێویێ د رەگەزنامە و ئاکنجیبوونا هەردەمیدا. خودانێن هندەک ئاکنجیبوونێن ب کاری ڤە گرێدای دڤێت ب دوماهی هاتنا کارێ خۆ ب نڤیسینگەها بیانیان رابگەهینن، و دبیت ماوەیەک بۆ وان بهێتە دان بۆ گەڕیانێ ل دویڤ کارەکێ نوو. دەستبەجێ پشتی ژ دەستدانا کارێ خۆ راوێژێ ژ ناڤەندا راوێژا کۆچبەران وەرگرە.
گاڤێن کرداری
نامەیا ب دوماهی ئینانا کاری و رێکەفتا وەرگرتنا وێ هەلگرە. دەستبەجێ ل ئاژانسا کاری تۆمار ببە. ژ خودانکاری بڕوانامەیا کاری (Arbeitsbescheinigung) بخوازە یا ئاژانس پێدڤی پێ هەی. دوماهیک پسوولا مووچێ خۆ و بێهنڤەدانێن مایی بپشکنە. و ئەگەر بڕیارەک گەهشتە تە کو تو هزر دکەی خەلەتە، مافێ تە هەیە د ماوێ ئێک هەیڤێدا نەڕازیبوونێ دەرببڕی.
ئەڤ بابەتە زانیاریێن گشتینە و نە شیرەتا یاسایی یان باجێیە. یاسا دهێنە گوهۆڕین، لەورا سەرچاوەیێن فەرمی یێن ل خوارێ یان دەزگەها پەیوەندیدار بپشکنە. تە خەلەتیەک دیت؟ بێژە مە.